Przekazanie firmy kolejnemu pokoleniu to jeden z najtrudniejszych momentów w życiu przedsiębiorstwa rodzinnego, także w regionie Świecia i Bydgoszczy. Fundacja rodzinna może ten proces uporządkować, ale tylko wtedy, gdy zostanie przygotowana z odpowiednim wyprzedzeniem.
Dlaczego sukcesja wymaga planu
Wiele firm rodzinnych powstało w latach 90. i dziś ich założyciele zastanawiają się, kto i na jakich zasadach przejmie biznes. Bez przygotowania śmierć lub choroba właściciela może sparaliżować firmę na długie miesiące, zwłaszcza gdy działa ona jako jednoosobowa działalność gospodarcza. Rozwiązaniem doraźnym jest zarząd sukcesyjny, który pozwala prowadzić przedsiębiorstwo do czasu uregulowania spraw spadkowych, ale co do zasady ma charakter tymczasowy. Problemem bywa też podział majątku między spadkobierców, z których nie wszyscy chcą lub potrafią prowadzić firmę. Rozdrobnienie udziałów prowadzi do konfliktów i utrudnia podejmowanie decyzji. Dlatego planowanie sukcesji powinno zacząć się wtedy, gdy właściciel jest aktywny i może spokojnie ustalić zasady na przyszłość.
Jak działa fundacja rodzinna
Od 22 maja 2023 roku przedsiębiorcy mogą tworzyć fundacje rodzinne na podstawie ustawy z 26 stycznia 2023 roku. Fundacja jest osobą prawną, która gromadzi majątek, zarządza nim i wypłaca świadczenia wskazanym beneficjentom, najczęściej członkom rodziny. Tworzy się ją w akcie notarialnym albo w testamencie, a fundusz założycielski musi wynosić co najmniej 100 000 zł. Do fundacji można wnieść między innymi udziały w spółkach, nieruchomości czy środki pieniężne. Sama fundacja nie prowadzi działalności operacyjnej, ale może być wspólnikiem spółek, wynajmować nieruchomości i inwestować. Zasady wypłat, skład zarządu i sposób podejmowania decyzji określa statut przygotowany przez fundatora. Dzięki temu dobrze skonstruowana fundacja rodzinna pozwala utrzymać majątek w jednej strukturze niezależnie od zmian w rodzinie.
Podatki i zapowiadane zmiany
Fundacja jest zwolniona z CIT od dochodów z działalności dozwolonej ustawą, a podatek w wysokości 15% płaci przy wypłacie świadczeń beneficjentom. Najbliższa rodzina fundatora, czyli małżonek, dzieci, wnuki, rodzice i rodzeństwo, nie płaci podatku dochodowego od otrzymanych świadczeń. Działalność wykraczająca poza ustawowy katalog jest opodatkowana stawką 25%. W sierpniu 2026 roku Ministerstwo Finansów opublikowało projekt zmian, który przewiduje między innymi podwyższenie stawki od świadczeń do 19% i nowe ograniczenia dla najmu oraz sprzedaży wniesionego mienia. Planowana data wejścia w życie to 1 stycznia 2027 roku, ale projekt nie został jeszcze uchwalony. Poprzednia nowelizacja o podobnym kierunku została zawetowana pod koniec 2025 roku. Z tego względu doradztwo podatkowe przy tworzeniu fundacji powinno obejmować analizę kilku scenariuszy, a nie tylko obecnego stanu prawnego.
Dlaczego warto zacząć wcześniej
Pierwszym powodem jest czas oczekiwania na rejestrację. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, do którego w samym 2025 roku wpłynęło ponad 5 000 wniosków, a średni czas oczekiwania wynosił około 14 miesięcy. Drugim powodem jest przygotowanie majątku, bo przeniesienie firmy do fundacji często wymaga wcześniejszego przekształcenia jednoosobowej działalności w spółkę. Trzecim są rozmowy w rodzinie, które pozwalają ustalić, kto będzie beneficjentem, kto wejdzie do zarządu i jak wyglądać będą wypłaty. Nie bez znaczenia jest też wycena majątku i ocena skutków podatkowych jego wniesienia. Te działania trudno przeprowadzić w pośpiechu, szczególnie gdy decyzja zapada pod presją choroby lub konfliktu. Wcześniejsze przygotowanie daje właścicielowi pełną kontrolę nad tym, jak firma będzie funkcjonować po jego odejściu z biznesu.
Od czego zacząć
Dobrym punktem wyjścia jest spisanie majątku firmy i rodziny oraz określenie celów, jakie ma realizować sukcesja. Następnie warto sprawdzić, czy obecna forma prawna działalności pozwala na sprawne wniesienie jej do fundacji. W wielu przypadkach pierwszym krokiem jest przekształcenie działalności w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, której udziały trafią potem do fundacji. Kolejny etap to przygotowanie statutu, spisu mienia i aktu założycielskiego z udziałem notariusza. Przedsiębiorcy z Bydgoszczy, Świecia i okolic mogą przeprowadzić ten proces z biurem, które zna zarówno księgowość fundacji, jak i obsługę spółek. Rzetelna analiza na starcie pozwala dobrać rozwiązanie do rodziny, a nie rodzinę do gotowego schematu.
